Bu yazımda bahsedeceğim ilkyardım kavramı acil müdahale ile karıştırılmamalıdır. ilkyardım, herhangi bir kaza ya da yaşamı tehlikeye düşüren bir durumda veteriner hekimin acil müdahalesi sağlanıncaya kadar canlının durumunun daha kötüye gitmesini önlemek amacıyla olay yerinde tıbbi araç, gereç veya ilaç kullanmadan mevcut araç gereçlerle yapılan ilk müdahaledir.
Acil durumlar çok çeşitlendirilebilir fakat en sık karşılaşılanlar zehirlenmeler, böcek sokmaları, kanama, ısı çarpması, yanık ve donmadır.
Zehirlenmeler de öncelikle zehirlenen hayvanın yaşamsal fonksiyonları kontrol edilmelidir. Hastanın yüz, boyun ve ön bacak patiler(yalama riskine karşı) bol temiz su ile yıkanmalıdır. Zehirlenen köpek ve kedinin etrafında ilaç kutusu, son yediği mama, deterjan kutusu gibi şüphe uyandıracak ne varsa toplanıp acil müdahale için başvurulan hekime mutlaka bildirilmelidir. Zehirlenmelerde yoğurt yedirmek, su veya tuzlu su içirmek, nane limon kaynatıp içirmek kesinlikle sakıncalıdır. Zehirlenen hayvanı kusturmaya çalışmakta son derece tehlikelidir.
Arı sokmasında ilk olarak yaralı bölge sabunlu su ile yakınmalıdır. Derinin üzerinden görülüyorsa bir cımbız yardımıyla arının iğnesi( siyah noktayı tespit ederek) çıkarılmalıdır. Ayrıca bölgedeki şişliği azaltmak için soğuk uygulaması yapılabilir. Isırılan bölgeye çamur sürmek en sık yapılan uygulama olup oldukça yanlıştır. Toprak patojen bakterilerin kaynağıdır ciddi enfeksiyonlara sebebiyet vermektedir. Hasta çok zaman kaybetmeden acil müdahale için en yakın veteriner hekime ulaştırılmalıdır.
Kanamaya neden olabilecek yaralanmalarda (trafik kazası, düşme, kavga vb.) ilk müdahale kanamanın durdurulmasına yönelik olmalıdır. Kanama bölgesinin üzerine doğrudan temiz bir bez veya havlu kullanarak sıkıca bastırmalı durup durmadığını kontrol etmek için en az 3 dakika boyunca baskı uygulanmalıdır. Kullanılan bezden kan sızdığını fark ederseniz bezi oradan almak oluşmuş olabilecek kan pıhtılarını bozacağından önceki bezi çekmeden üzerine bez ekleyerek katman oluşturarak baskı uygulanmalıdır. Kanamalı yaralanmalarda başka doku ve organlarında zarar görmüş olabileceği düşünülmeli ve böyle durumlarda hayvan hareket ettirilmemelidir. Acil müdahale için veteriner hekime götürülürken mutlaka alan kısıtlanması sağlanmalıdır. Bunun için hasta hayvan bir kutu içine nazikçe yerleştirilmelidir.
Isı çarpmalarında, salya artışı şekillenip solunum güçlüğü yaşanır bu sebeple hemen bulunduğu ortamdan alınıp rahat nefes alabileceği ferah bir ortama getirilmelidir. Direkt soğuk su ile değil oda ısısındaki bir suyla yıkanabilir. Zorla su içirmek veya buz ile müdahale etmek yanlıştır. Oda ısısında suyla ıslattığınız havluları sıcak çarpan hayvanın boynuna, koltuk altlarına ve kasık bölgesine bir kaç dakika arayla değiştirerek koymak kademeli olarak vücut ısısının düşürülmesine yardımcı olacaktır.
Donmalar, çok soğuk havada dışarıda yaşayan hayvanlarda sık görülür. Direk bir ısıtıcının önüne koymak yerine ılık bir ortama almak daha doğrudur. Eğer üstü ıslaksa havlu yardımıyla kurutulup üzerine battaniye serilir saç kurutma makinasıyla direk sıcak hava vererek yapılan kurutma işlemi Ve masaj yapmak sakıncalıdır.
Yanıklarda; yanan bölge oda ısısındaki su ile mümkünse tazyikli su ile yıkanmalıdır. Bu işlem süresi uzun tutulmalı en az 10 dk sürmelidir. Yanan bölgeye asla krem, diş macunu, zeytin yağı veya herhangi bir uygulama yapılmamalıdır. Bölge yıkandıktan sonra üzerine ıslak bez kapatılarak acil müdahale için en yakın veteriner hekime başvurulmalıdır.
Veteriner hekime ulaşana kadar yapılan doğru ilk yardım müdahaleleri her vatandaşın bilmesi gereken ve hayat kurtaran bir adımdır.
